BİYOKİMYA
BÖBREK TAŞLARI (ÜROLİTİYAZİS)
Moloz (konkrement) oluşturan
idrar bileşenleri( A1) idrarda,
çözünürlük eşiklerinin üzerinde bir derişime erişebilir. Metastabilite aralığı da denilen bu sınırlı alanda kristal
oluşumu ya hiç yoktur veya çözeltinin
aşırı doymuş halde bulunmasına karşın çok yavaş gelişir. Öte yandan, derişimlerin
metastabilite aralığını aşması halinde kritallenme görülür. Daha önce oluşmuş
kristallerin çözülmesi ancak derişimin metastabilite aralığının altına
indirilmesi ile olasıdır. Böbrek
taşlarının en sık rastlanan yapıtaşı KALSİYUM OKSALAT(yaklaşık %70), kalsiyum
fosfat veya magnezyum-amonyum fosfat(y. % 30), ürik asit veya ürat(y. %30),
keza ksantin veya sistindir (%5). Önceden oluşmuş taşların kristalleşme
tohum gibi davranması ve metastabilite aralığında bulunan diğer çözünmüş
maddelerin çökelmesini kolaylaştırması nedeni ile bir taşta çok çeşitli
maddeler bulunabilir. (bu nedenle total miktar>%100’dür.)
Sitrat, pirofosfat ve (asit)fosfat gibi bazı karma oluşturan
maddeler Ca2+ bağlar ve Ca2+ derişimini düşürerek
kalsiyum fosfat ve kalsiyum oksalatın çökelmesini önleyebilir.
Böbrek Ve İdrar Yolu Taşları
Böbrek ve idrar yolu taşları, yapıştırıcı bir madde olan
mukus ve glikoproteinle çevrelenmiş, epitel hücreleri içeren heterojen
kristalloidler sistemidir. Bu taşlar anyonlarına göre adlandırılır. En sık görülenleri
oksalat, karbonat, fosfat ve ürat taşlarıdır. Bunların saf şekillerine az
rastlanır. Genellikle böbrek taşları karışım (mikst) halde bulunur. Örneğin,
oksalat + fosfat taşı gibi. Seyrek olan sistin, ksantin taşları da görülebilir.
Katyon olarak kalsiyum, amonyum ve magnezyum bulunur.
Taşların Fiziksel
Özellikleri:
{
Oksalat taşı son derece sert, koyu renkli ve
pürtüklüdür.
{
Ürat taşı küçük, sert, koyu renkli ve düz
yüzeylidir.
{
Fosfat taşı, çok kolay ufalanır,açık renklidir.
{
Karbonat taşı en yumuşak taştır ve birli beyaz
renktedir.
Taşların kimyasal
incelemesi
Taş agat havanda dövülerek toz haline getirilir. Ameliyatla
çıkarılmış olan büyük taşların ortasından kesit alınarak toz haline
getirilmelidir. Arta kalan taş numunesi hastaya iade edilerek saklanması
önerilir.
TAŞI OLUŞTURAN KESİN NEDEN BİLİNMEMEKLE BERABER RİSK
FAKTÖRLERİ
v
İdrar yolu enfeksiyonu
v
Böbrekteki yapısal bozukluklar
v
Böbrek hastalığı olanlar (renal tübüler asidoz,
kistik böbrek hastalığı..)
v
Beslenme alışkanlıkları
v
Yetersiz sıvı alımı
v
Sıcak iklim kuşağında yaşamak
v
Hiperkalsiüri:
idrarda aşırı kalsiyum bulunması , sistinüri:
sistin, lizin, arjinin ve ornitinin ince barsak ve böbrek tubulus epitel
hücrelerinden taşımada defekt sonucu otozomal resesif geçişli kalıtsal
metabolik hastalıktır. , hiperokzalüri:
kalsiyum oksalatın idrarda fazla bulunması nedeniyle nefrolitiyasiz ve
nefrokalsinozis karakterizedir. , hiperürikozürü:
idrarda ürik asit veya üratların aşırı miktarda bulunması.
v
Bazı ilaçlar (asetazolamide, anti viral ilaçlar..)
v
Bazı bağırsak hastaları(inflamatuar bağırsak
hastalığı)
v
Genetik faktörler
v
Geçirilmiş bağırsak (jejono ileal by-pass)ameliyatları
v
Metaboloik hastalıklar (gut hastalıkları..)
ETİYOLOJİSİNE
GÖRE SINIFLANDIRILAN TAŞLAR
Enfeksiyon olmayan
taşlar: Calcium oxalates, Calcium fosfat, ürik asit.
Enfeksiyon taşları:
Magnezyum- amonyum- fosfat(phosohate fosfat demek), apatite, amonyum ürat
Genetik nedenler:
sistin,ksantin, hidihroksiadenin.
“ilaç taşları”
X-RAY
KARAKTERİSTİKLERİ
Radiopaque
(radyoopak): calsium oxalet dihyrate(kalsiyum oksalat dihidrat), calsiyum
oxalate monohydrate(kalsiyum oksalat monohidrat),Calsium phosphates (Kalsiyum
Fosfat).
Poor radiopaque(Zayıf
opak ): Magenzyum amonyum fosfat, apatit, sistin (cystine).
Radiolucent(radyolüsen
): ürik asit, amonyum ürat, ksantin, 2,8 dihydroxyadenine, İlaç taşları.
BÖBREK TAŞ ÇEŞİTLERİ
Karbonat Taşı:
Taş toz haline getirilir. 1/10 sulu HCL ile karıştırılır. Köpürürse CO3
taşıdır.
Oksalat taşı:*Kalsiyum
Bileşiği*
Bir miktar taş tozu deney tüpüne konur. 1/10 sulu HCL ile
bek alevinde ısıtılıp tozun çözünmesi sağlanır. Soğuduktan sonra NH3
ilave edilir. Bulanıklık olursa fosfat veya oksalat ya da
mikst(karışım)olabilir(oluşan amontum fosfat veya amontum oksalat nedeniyle).
bu tüpe CH3COOH eklendiğinde bulanıklık açılırsa, fosfat taşı
olduğu söylenir. Asetik asit varlığında bulanıklığın devam etmesi ise çökeleğin
amonyum oksalat olduğunu gösterir.Ancak fosfat olmadığı kanıtlanamaz. Bu yüzden
fosfat için aşağıdaki deney:
Fosfat Taşı:Amonyum
Molibdat Deneyi / kalsiyum ya da amonyum-magnezyum bilelşiği
Boş bir tüpe bir
miktar taş tozu, üze,rne derişik HNO3 konulur. Isıtılarak toz eritilir. Bu
eriyik üzerine süspansiyon halindeki NH4MoO4 tan bir miktar eklenir. Isıtılınca
kanarya sarısı bir renk meydana gelir. Bu renk fosfomolibdat oluştuğunu ve
taşta PO4 olduğunu gösterir.
Ürat Taşı: Müreksit
Deneyi/ amonyum bileşiği
Taş tozundan az bir miktar porselen kapsül üzerine konur.1-2
damla derişik HNO3 damlatılıp alev üzerinde gezdirilerek kuruyana kadar ısıtılır(yaş
külleştirme).Soğuduktan sonra NaOH veya NH3 damlatılarak alkalileştirilir. Mor
renk, taşta ürat olduğunu kantlar. Bu deneylerle taşın bileşimindeki anyonlar
belirlenmiş olur. Katyonlarının ayrıca incelenmesine çoğunlukla gerek yoktur.
Oksalatın ancak kalsiyum bileşiği, fosfatın kalsiyum ya da amonyum-magnezyum
bileşiği, üratin ise özellikle amonyum bileşiği söz konudur.
BÖBREK TAŞINDAN KORUNMA
YOLLARI
¶ Beslenme düzenine dikkat!!
¶ Başlıca su olmak kaydıyla bol
miktarda (günde 2,5) sıvı almak
¶ Kola, gazoz gibi asitli içecekleri
mümkünse tüketmemek.
¶ Çay, kahve tüketimini azaltmak.
¶ Greyfut suyu ve elma suyunun taş
hastalığı riskini arttırabilir. *Saf limon suyu böbrek taşını oluşumunu
engeller* *Saf limon suyu koruyucudur.*
¶ Süt ve süt ürünlweinin tüketilmemesi
taş oluşum riskini arttırır. Kalsiyumdan yoksun diyetler uygulanmamalıdır. Süt,
yoğurt, peynir gibi besinler makul ölçülerde tüketilmelidir.
¶ Bol lifli besinleri tercih edin.
¶ Yükselet oksalat içeren pancar, soya,
kara çay, çikolata, kakao , kuru incir, karabiber, fındık, maydanoz, haşhaş
tohumu, ıspanak, çilek bçğürtlen vs. besinleri aşırı tüketmemek.
¶ Taş hastalığı olanların bira ve diğer
alkollü içecekler, anquez,sardalya,sakat at, kuru bakliyat,mantar, ıspanak,
kuşkonmaz, karnabahar ve et tüketiminin kısıtlaması.
¶ Tuz kullanımı azaltmak,
¶ Bol bol hareket edip vücudu
incitmeyecek şekilde egzersiz yapmak.
¶ Stres uzak bir hayat.
Yorumlar
Yorum Gönder